|
Düşünce özgürlüğü, anlam itibariyle siyasi çağrışımlar yapsa da, düşünce özgürlüğünü savunanların sadece siyasi alandaki engellerle değil, özgür düşünce önüne koyulmuş her türlü setle savaşması gerekiyor. Tabu haline getirilmiş fikir ve davalar bu konudaki en büyük sıkıntı.
Türkiye’de iki tip zihniyet çok yaygın. Genel isimleriyle zikretmek gerekirse, ki ben iki isme de sıcak bakmıyor ve bu zihniyetleri adlandırmada eksik-yanlış olduklarını düşünüyorum, bunlar Kemalistlik ve muhafazakârlık.
Kemalizmin, zaten dogmalara dayalı bir düşünce biçimi olması ve günümüz şartlarında başka türlü ayakta kalamayacak olması, ezberci sistemini haklı çıkarmasa da, mantıklı kılar. Bugün Kemalist olduğunu söyleyen herhangi biriyle tartışmaya girdiğinizde, söyleyeceklerini önceden kestirmeniz olasıdır, dolayısıyla tartışma gayet monoton geçecektir. Ders kitaplarında anlatılanlardan ve kulaktan dolma bilgilerden (?) fazlasına sahip olmadıklarından, korku senaryoları ve nefret söylemleriyle konuşmaktan başka çareleri yoktur.
Diğer tarafta, ülkenin Müslüman – Sünni – Dindar kesimini adlandırmak için kullanılan muhafazakârlık var. Bu kelimenin, normal şartlar altında, cumhuriyetle birlikte yok edilmeye çalışılan kültürü muhafaza etmek anlamına gelmesi gerekirken, dindarlar kendi kabuğuna çekildi ve fikirlerini dogmalaştırmaya başladılar.
Bir tür “ben bilmem, hocam bilir” yaklaşımıyla büyüyen bu tabulaşma, dini önderlerin sözlerini tartışılmaz olarak kabul ettiriyor, referans alırken Kuran ve Sünnet yerine, Asr-ı Saadetten sonraki uygulamalara öncelik veriyor.
Örnek üzerinden gitmek gerekirse, özgür düşünceye kasteden bu tehlike, İHH’nın Gazze’ye gönderdiği gemilere İsrail’in yaptığı saldırı sırasında açıkça ortaya çıktı. Fethullah Gülen’in yaptığı açıklamalar, ülkedeyi gruplara ayırdı diyebiliriz. Bunlar; “o diyorsa doğrudur” diyenler, “genelde doğru der, ama bu sefer yanlış” diyenler, “o ne zaman konuşsa, yanlış söyler” diyenler gibi ayrı kategorilere ayrılabilir. Dindar kesim bu ayrımda, maalesef büyük bir çoğunlukla “o diyorsa doğrudur”a yöneldi. Anti-Gülenciler müstesna.
İslâm dini, bir kişinin fikirlerinin herkes tarafından sorgusuz benimsenmesini hoş gören bir din değildir. Kuran ve Hz. Peygamber’in, ısrarla özgür düşüncenin üzerinde durduğunu, öyle ki, Ashab-ı Kiram’dan Hz. Peygamber’e karşı çıkanlar, korkmadan ve çekinmeden fikrini söyleyenler olduğunu, kararların ortaklaşa alındığını biliyoruz. Bu konuda daha fazla bilgi almak isteyenler, konu hakkındaki en ayrıntılı çalışmalardan biri olan ve Zaman Kitap tarafından yayınlanan, Dr. Ahmet Kurucan’ın “İslâm’da Düşünce Özgürlüğü” kitabına başvurabilirler.
Durum böyle olunca, bu dinin savunuculuğunu üstlenmiş kesimin, en basitinden bir olayda dahi tüm vicdani hassasiyetlerini bir kenara bırakıp, dini otorite olarak kabul ettiği birinin fikirlerine tabi olması hem mantıksız, hem de inandıkları şeye aykırıdır. Bu, inandıkları şeylerde giderek daha körleşmelerine ve ictihad kapısının da zamanla tamamen kapanmasına sebep olacaktır. Deyim yerindeyse, dindarların artık muhafazakârlıktan kurtulmaları gerekmektedir.
Kırın Şu İslâm’ın Zincirlerini!
Hz. Peygamber (sa) Bir ticaret toplumu olan Mekke’den bir tarım toplumu olan Medine’ye geldiğinde, o zamana kadar bilmediği bir durumla karşılaşır, insanların hurmaları aşıladıklarını görür ve: "Ne yapıyor bu insanlar?" diye sorar.
"Erkek çiçekleri alıp dişilerini onunla aşılıyorlar" derler.
"Yapmasanız belki de sizin için daha hayırlı olur, bunun bir fayda sağlayacağını sanmıyorum" buyurur. Bunun üzerine insanlar da aşılama işini bırakırlar. O sene hurmalar gerçekten kötü olunca durumu Peygamber"e arzederler, o da şöyle söyler:
"Ben de bir beşerim. Size dininizden bir şey söylersem onu uygulayın. Ama bir görüş bildirirsem, ben de bir beşerim. Siz, dünya işlerini benden iyi bilirsiniz."
Bu olayın, bir Müslümanın hayatına yön vermesi konusunda çok ciddi bir yol göstericiliği vardır. Zira, Hz. Peygamber, kendisinin ve aracılığıyla gelen dinin, insanın tüm hayatına etki etmekle birlikte, dünyevi konuları insana ve onun özgür düşüncesine, bilimine bıraktığını göstermiştir.
Sık sık duyduğum bir soru var. Bana diyorlar ki: Müslüman adamın, ayrı olarak bir liberal kimliğe ihtiyacı olur mu? “İslâm tek başına bize yeter” mantığına sığınıp, düşünmeyi unutmanın tehlikesini, İslâm peygamberi hurma ağaçlarının dökülmesine sebep olarak nasıl da güzel anlatmıştır oysa.
Mustafa Akyol’un İslam-Liberalizm çatışmasızlığını anlattığı köşe yazıları, düşünce yaşamımda önemli bir basamaktı. Yine de, artık batıyı kendimize entegre etmeye çalışmak yerine, dünyadaki tüm bilgilerin aynı kaynaklardan geldiğini hatırlayıp, düşünceyi “doğu-batı” değil, “yararlı-yararsız” olarak ayırmaya başlamalıyız. İslâmı, hangi fikri kabul edip hangisini etmeyeceğimizi sınırlayan ve ufkumuzu daraltan bir unsur olarak görmekten vazgeçip; ufuk açıcı ve özgür düşünceye verdiği önemle yenilikçi yönünü görmeliyiz. İslâm alemi, kendi içinde bile bunu başaramazken, kimsenin kalkıp “Avrupalılar bizi gerici sanıyor” demeye hakkı yok.
Düşünce özgürlüğü, anlam itibariyle siyasi çağrışımlar yapsa da, düşünce özgürlüğünü savunanların sadece siyasi alandaki engellerle değil, özgür düşünce önüne koyulmuş her türlü setle savaşması gerekiyor. Tabu haline getirilmiş fikir ve davalar bu konudaki en büyük sıkıntı.
 Türkiye’de iki tip zihniyet çok yaygın. Genel isimleriyle zikretmek gerekirse, ki ben iki isme de sıcak bakmıyor ve bu zihniyetleri adlandırmada eksik-yanlış olduklarını düşünüyorum, bunlar Kemalistlik ve muhafazakârlık. Kemalizmin, zaten dogmalara dayalı bir düşünce biçimi olması ve günümüz şartlarında başka türlü ayakta kalamayacak olması, ezberci sistemini haklı çıkarmasa da, mantıklı kılar. Bugün Kemalist olduğunu söyleyen herhangi biriyle tartışmaya girdiğinizde, söyleyeceklerini önceden kestirmeniz olasıdır, dolayısıyla tartışma gayet monoton geçecektir. Ders kitaplarında anlatılanlardan ve kulaktan dolma bilgilerden (?) fazlasına sahip olmadıklarından, korku senaryoları ve nefret söylemleriyle konuşmaktan başka çareleri yoktur.
|
Söz konusu maddeler genel Ab ilerleme raporlarından, gerek sivil toplum kuruluşlarından, gerek de bireysel olarak yükselen seslere bir ayna tutmuş durumdadır. Elbetteki önümüze konulan maddeler değişiklik taleplerinin çok az bir kısmını kapsamaktadır fakat “bir şey tamamen yapılamıyorsa tamamen de terk edilemez” kuralınca yapılacak değişikliklere köstek olmak aklın, mantığın kabul edebileceği bir şey değildir. Bir sınavda tüm soruları cevaplayamadığı için yaptıklarını da silen bir öğrencinin ahmaklığı neyse anayasa değişikliğine “Tamamen yapılmadığı için” karşı çıkmak da aynı ahmaklıktır.
1990‘lı yıllların başlarında Avrupa Birliği’nin ulus devleti kurtardığını kabul eden karşıt tez öne sürülmüştü (1). Var olabilmek için, Avrupa’nın daha fazla entegrasyona gereksinimi olduğu tartışılmıştı. Yunanistan’nın uçurumun kenarına gelmiş olması ve ulusal borçların Birliği daha önce hiç görülmemiş şekilde tehdit etmesi, daha fazla entegrasyonunun bu blok için bir çözüm olamayacağı düşüncesini haklı kılmaktadır. Gerçekten ortak pazarın tamamlanmasıyla Avrupa’nın –sosyal pazarının- inşaası, politikacılar ve ideologlar tarafından bedelinin ne olacağı göz ardı edilerek takip edilmişti. Bu bedel şimdi ödenmektedir. Ancak ortaya çıkan krizin değişim için bir katalizör görevi görüp görmeyeceği milyonlarca avroluk bir sorudur.
Üzerinden çok geçmedi, bundan 3 ay önce hayırcılar ve evetçiler şeklinde net biçimde ikiye bölünmüş bir toplum yoktu. Pazar günü tanık olduğum gibi CHP Mitingi’nden çıkmış CHP’lilerin, Mecidiyeköy’deki AKP standını çok uzaklardan fark edip, ellerindeki bayrakları kaldırarak ‘‘Hayır’’ diye bağırması benzeri görüntülere rastlayıp, şaşıramazdınız. Çünkü o insanlar bu davranışlarıyla anayasa değişikliklerine tepki vermiyorlardı, standta oturanlar referandumda oylanacak maddeler değil de insan oldukları için, aslında evet diyenlere hayır demiş oluyorlardı: ‘‘Evet diyen insanların varlığına hayır!’’ Tartışmalar anayasa değişikliğinin fikirsel düzleminden çıkıp insani boyuta taşındı; hayırcı insanların evetçi insanlara hayır demesi ya da tam tersi gibi bir hal aldı. Farklı ideolojilere sahip siyasi liderlerin böyle tartışmalar yapmalarına, anayasa değişikliği yapılmasını istemeleri veya bu değişikliğe karşı çıkmalarına, yer yer üsluplarının çirkinleşmesi siyasetin rutininin bir parçası olduğu için alışılmıştır. Fakat, seçmenler nasıl bu kadar kısa bir sürede görüşlerini belirleyip, karşıt görüşteki insanlara tahammülsüz hale geldiler? Nasıl oldu da her zaman apolitik olarak betimlenen Türkiye halkı 3 ay gibi kısa bir sürede siyasi bir cevabı bu denli yüksek sesle ve yer yer çatışmacı üslupla vermeye başladı?
12 Eylül'de evet veya hayır diğeceğimiz anayasa değişkliğinin kanun önünde eşitlik başlıklı 10. Maddeye ekleme yaparak maddeye verdiği son hali şöyle:
“Liberal Demokrat Parti’nin anlayışına göre devletin asli görevi bireyin mal ve can güvenliğini sağlamaktır. Devlet bunu hukuk denilen kural ve prensipler aracılığı ile yapar. Hukukun üstünlüğü ilkesi de, devleti temsil eden kişi ve kurumların hukukun temeli olan “bireyin mal ve canını koruma” haricinde keyfice kural ve kanun yapıp, bunları uygulamaya çalışmasının engellenmesi için ortaya konmuş bir prensiptir. Kısaca hukukun üstünlüğünün olduğu bir ülkede devlet, temel birey haklarını korumak dışında keyfi kurallar, uygulamalar ve yasaklar getiremez.”
Taraf – sonrasında özür dilese de – kimi zaman çok büyük hatalar yapıyor; Müjdat Gezen, NTV gibi kişi ve kurumları zan altında bırakabiliyordu. Kasıtsız yapılmış bir hata olduğunu düşünsem de Oya Baydar gibi saygıdeğer bir sosyalist, (liberal bir gazetede yazdığından) “pavyondaki namuslu kadın”a benzetildiği için haklı olarak “buram buram erkek iktidarı kokan” bu yerden ayrılıyordu. Okur kitlesinde ağırlık yeni politize olan ve kendini liberal olarak sınıflandıran Müslümanlar’a kaydıkça, TSK ve CHP’yi rahatlıkla ve sertçe eleştiren Taraf AKP’yi ya yarım ağızla eleştirir ya da hiç eleştiremez oldu. Bahsi geçen kitlenin çoğunluğu ekonomik anlamda liberal (bkz. Kapitalist) olduğu ancak teoride liberalizme uzak olduğu (yani pek de özgürlükçü olmadığı) için İzlanda’daki bir eşcinsel evlilik haberi “Başımıza lavlar yağacak” başlığıyla verilebiliyordu. Belki de bu masum bir mizah çabasıydı ama eminim eşcinseller gülmüyordu. Daha da kötüsü; gazetede liberal hegemonyanın hüküm sürmesi sistematik bir işçi sınıfı ve antikapitalist hareket düşmanlığına yol açabiliyor, örneğin Yunanistan’daki kriz protestoları “Antik Yunan ulusalcılığı” olarak yansıtılarak marjinalize edilmeye çalışılabiliyordu. Bütün bunlar Taraf’ı yavaşça gözümden düşürürken birkaç ay arayla iki büyük skandal yaşanacaktı.
