There are no translations available.
KLASİK LİBERALİZM: SOL VE SAĞ SIFATLAR
“Bugün, eski liberal ilkeler,tam bir yeniden incelemeye tabi tutulmalıdır. Bilim, son yüzyılda tamamen dönüşmüştür ve liberal öğretinin genel sosyolojik ve iktisadi temelleri, bugün yeniden atılmalıdır. Pek çok sorun hakkında liberalizm, sonuna kadar düşünmedi. TOPLANMASI GEREKEN GEVŞEK İPLER VAR..” LUDWİNG V. MİSES, Sosyalizm, s.515.
İngiliz ordusunun bir subayı olan Richard Overton; 1600 yılında “Tiranlara Karşı Özgürlük” adlı broşüründe John Locke’tan tam 99 yıl önce şöyle diyordu: “Dünyadaki herkes başkaları tarafından ihlal edilemeyen ve zorla ele geçirilemeyen doğal bireysel hak ve özgürlükler verilmiştir. Herkes, kendisine ait hak ve özgürlüklere sahiptir ve hiçbir kişi, doğal ilkelere saldırmaksızın ve bu ilkeler ile insanlar arasındaki eşitlik ve adaletle ilgili kurallar açıkça ihlal edilmeksizin, bu hak ve özgürlüklerden mahrum bırakılamaz: hiçbir kişi benim hak ve özgürlüklerim üzerinde bir yetkiye sahip değildir. Bende başkalarının hak ve özgürlükleri üzerinde bir yetkiye sahip değilim; bir birey olarak kendime ait olan hak ve özgürlükler üzerinde selahiyete(Alıp verme yetkisine) sahibim ve sahip olduğum mülkiyetten başkasını kayda geçiremem; eğer daha ötesine cüret edersem üzerlerinde hiçbir hakka sahip olmadığım diğer kişilerinin hak ve özgürlüklerine tecavüz eden bir kişi olurum....her insan doğası gereği kendi doğal koşullarında ve alanında bir kral, bir rahip ve bir peygamberdir. Bu nedenle doğal hak ve özgürlüklerinden onun rızası olmaksızın, yetki devri olmaksızın hiçbir kimse pay alamaz.”
Yukarıdaki satırlar daha eskiye bile götürebilir. Bu tam şu demektir. Eğer insan oğlu ve kızı varsa; liberal düşüncede vardır. Klasik liberalizm aşina olmuş şekilde; asla bir düşünürle, bir felsefeyle, bir savaşla, bir çağla, bir barışla, bir mekanla yada bir şekilde ve zamanla doğmamıştır. O, insan ile onun mantığıyla ve kişinin doğayla tanıştığı an başlamıştır. Klasik liberalizm insanın varoluşuyla birlikte doğmuştur. O, insanla beraber evrim maratonuna devam etmektedir. O, insanın yerinden kalkıp, bir şeyleri adlandırdığı an, bir şeyler yapmaya karar verdiği an, insan bilinciyle oluşmuştur.
Richard Overton daha Thomas Hobbes veya John Locke siyaset ve hukuk hakkında yazmaya başlamadan evvel liberal düşünceyi merkeze alarak işe başlamıştır. Ve tiranlara –haça ve tâca- karşı kendini, yani haklarını, mülkiyetini ve özgürlüklerini geriye istemiştir. Geriye! Kimsenin hak ve özgürlüklerine tecavüz etmeden onda olması gerekeni istemiştir ve daha fazlasını değil!...Rızası ve sözleşmesi dışında hiçkimseye bir şey vermek zorunda değildir. Ne bir temsil hakkını, ne de kendi üzerinde iktidarını bir hükümete veya sivil topluma vermek zorunda değildir.
İşte böyle bir zamanda –dünyanın herhangi bir yerinde- Kral, karşı düşünceleri saraya çağırarak tarafların fikir alış-verişinde bulunmalarını sağlamak istemiştir. Velhasıl böyle bir zamanda kral hakem olarak; hak ve özgürlüklerini tekrar geriye isteyen milyonlarca Richard Overton’lar ile onların rızası ve sözleşmesi olmadan onların mülkünü, haklarını ve özgürlüklerini gasp eden grupları karşılaştırmıştır. Kralın masasının tam karşısına oturan grup, dinin –kilisenin- temsilcisidir. Bunlar din ile devletin bir olduğuna inanan kesimdi. Kralın sağında bulunan soylular sınıfı yani aristokratları ve derebeylerini temsil ediyordu. Ve kralın tam solunda oturan grup ise liberallerdir yani –Şehirliler, tacirler, esnaflar, işçiler, zanaatkarlar, sanatçılar, kadınlar, gençler, köleler, toprağı olan köylüler, toprağı olmayan çiftçiler ve marjinallerdir-
Bu düzen yani Fransa Kralı 16.Louis’in masasında kurulmuş haliyle, siyasete bir çok sıfat kazandırmıştır. Eski rejimi destekleyen gruplar sağcı ve merkezci-Din ile devletin aynı olduğuna inanan grup-; değişimi, özgürlüğü, mülkiyeti, haklarını ve din ile devleti ayırmak isteyen gruplar ise solcu olarak adlandırılagelmiştir. Bu siyaset tarihinde birdenbire oluşan sıfatlar, 1776 yılında İngiltere’ye karşı ayaklanan ABDlileri destekleyen Whig’leri mecliste solda oturmaya, Eski rejimi destekleyen Tory’leri ise sağda oturmaya götürmüştür... Daha ilerisi 1789 Fransız Devrimini destekleyen ve köle ticaretine karşı olan grup Foxienleri solda, Devrimi yuhalayan Muhafazakarlar-Edmund Burke dahil- sağda oturmaya teşvik etmiştir. Öyle ki; büyük liberal iktisatçı Bastiat, 1848’de Fransa meclisinde sosyalistlerle beraber solda oturmaya iten bu arzu onun eski zamanlardan kalma alışkanlığıdır. Çünkü hala kendisi eski rejimin büyük muhalifidir. O ne kadar dindar olsa da, muhafazakarlarla beş dakika beraber aynı yerde duramazdı. Kendi ifadesiyle –Çünkü kimse dindar olmaya zorlanamaz- ince narin bedeni ve zayıf ciğerlerine ancak özgürlüğün havası iyi gelebilirdi. Bu da meclisin sol tarafında bulunan ve sert rüzgarların estiği, yenilikçi fikirlere açık, bol özgürlük ve bol değişim havasıydı.
Klasik liberalizmde sol ve sağ kavramlar bir oturma düzeninden ortaya çıkmıştır. Ama bu hal, bir sıfattan daha fazlasıdır. Çünkü SAĞ TARAF: her vakit eski rejimi savunmuştur. Statükoyu ve menfaatleri koruma peşindedir. O mevcut düzenin yandaşı ve bir sınıfın temsilcisidir. SOL TARAF ise: her vakit halkın haklarını ve özgürlüklerinin peşindedir. O devletin, statükonun ve mevcut menfaatlerin büyük muhalifidir. O reform ve değişimin yandaşı ve halkın refahını düşünen kesimdir. O bir sınıfın papağını değildir- O genelin dostudur. Richard Overton; 1600’lerin başlarında broşürüne “dünyadaki herkes” cümlesiyle başlar asla bir ülkenin milliyetiyle, kültürüyle, ulusun zenginliğiyle, ari ırkıyla yada seçilmiş ulvi bir diniyle başlamaz. O “herkes” ile ilgilenir. O, halk ile halkın hak ve özgürlükleriyle ilgilenir.
Lafı fazla uzatmayalım; açıkçası klasik liberalizm eskiden kendisini solda tanımlamıştır. Fakat ne oldu da klasik liberalizm sağa çark etmiştir. Bütün mesele budur. Mesela nasıl oldu da Klasik liberalizm Fransa Devrimini reddetmiştir? Edmund Burke’ün Whig (Sol) düşüncesini Tory düşüncesiyle (Sağ) ile birleştirmesinin altında yatan en büyük neden Hıristiyan düşüncesinin akıl çağıyla etkisinin yitireceği ve düzenin yani sınıfların ve menfaat sahiplerinin okuma-yazma bilmeyen sıradan insanlar ve çapulcular karşısında ulviliğini yitireceğidir. Burke, süregelen düzene müdahale edilmesine karşıdır. Burke, Klasik liberalizmin esas ilkesini yani Tanrının-devletin- bütün insanlara eşit yaklaştığını unutmuştu. Burke, doğada mevcut olmayan mevkiiler için saygının kaybolduğunu ifade ediyordu. Oysaki devrim, liberal ilkelerle oluşturulmuştu ve Overton’ın da üstünde durduğu gibi kandan gelen aristokrasi, soydan gelen krallık, genden gelen milliyet ve gökten gelen din, doğada olmayan mevkiiler ve menfaat düzeni yaratarak; insanın insan üzerinde bir hakimiyet yaratmıştı. Bu da birilerinin birilerini doğada mevcut olmayan kurumlarla –devlet ve din ile- sömürmesi ve onları köleleştirmesidir. Klasik liberal Condorcet, Devrim zamanında şunu yazmıştır:“Doğal hukuka karşı olduğu gerekçesiyle gönüllü bir kölelik kurumu da olamayacağını...”buraya eklememiz gerekir.
Sonuçta Burke’ün Klasik liberalizmi Tory geleneğine yaklaştırarak: düzenin değişmemesini, sınıflar arasında yapının bozulmamasını, Hıristiyan ilkelerine karşı saygının devam etmesini ve geleneğin sürüp giderken akla değil türün bilgisine güvenilmesini savunuyordu. Tory grubuna eklediği ve Radikal-Liberal düşünceyi ölene kadar devam ettirdiği üç nokta serbest piyasa, sivil toplum ve sınırlı-devlet konusuydu. Bu da Burke’ün Hıristiyan anlayışından kaynaklanan “yoksullara yardım edilmemesi” ilkesiydi. Çünkü Kalvenci Protestan düşünce; çalışmanın günahları azaltacağını ve bunun bir Hıristiyan ödev ve zorunluluk olduğunu söylüyordu. Oysaki Radikal-Liberaller, yoksulluğun, bolluk toplumuyla çözüleceğine emindiler. Sağlam teorileri şaşmaz pratiğe uygulanmaya hazırdı. Hemde hemen şimdi!...İnsanların hak ve özgürlükleri eline aldıktan sonra, mülkiyet haklarına dayanan, ticaretin doğasına uygun olarak karşılıklı kazançlarla beraber artan sermaye miktarının, nüfusa oranına göre akıl almaz ürün, mülkiyet ve iş çeşitliğine varacağını söylüyorlardı. Burke, yoksulluğun hiçbir zaman sonlanmayacağına inancı, düzenin ve sınıfların bozulmayacağınla alakalıydı.Yoksa radikal-liberaller gibi o da, bolluk toplumuna değil, çağdaşı Malthus gibi, kötümser bir dünyaya ve kıtlık toplumuna inanıyordu.
Klasik liberalizm artık kendisini Büyük Britanya’da solda tanımlamaya başlamışken. Avrupa’da Fransız devrimi ile birlikte bu kesin çizgilerle belirlenmiştir. Böylece, Britanya’da Klasik liberal gelenek, kendisini sol olarak Radikalizm adı altında toplarken, eski geleneğine asla ihanet etmemiştir. Ve tekrar yönetmek adına hükümet etmek için değil, insanın insan üzerindeki hakimiyetini sonlandırmak için muhalefet etme geleneğine dönmüştür. Fikirlerin gücüne olan inancını bugün dahi yitirmiş değildir. O andan itibaren Klasik liberallerin sayıları iyice azalmış ama etkileri ünlü, saygın ve güçlü kişiliklerle 1810’lara kadar fikirler ve devrimler üzerindeki hakimiyetini sürdürmüştür. Politikada Charles James Fox, bilim dünyasında Joseph Priestley, siyaset felsefesinde aktivist Thomas Paine, dini dünyada ve iktisatta Richard Price, kadın hakları savunucusu Mary Wollstonecraft, Fransa da filozof Condorcet, ABD’de Thomas Jefforson, Almanya da ünlü felsefeci Kant, şair ve edebiyatçı William Blake, halktan esnaf ve dernekçi Thomas Hardy...
Richard Price, devrimden hemen sonra baş rahip olarak halka açık bir söylevinde Edmund Burke’ü kızdıracak şekilde şöyle diyordu:“Bir devrimin faydalarını görüp paylaştıktan sonra gökyüzü bana herbiri yine şanlı olan iki tanesinin tanıklığını daha bahşetti.(1688 İngiliz Devriminden sonra 1776 ABD ve 1789 Fransız Devriminden bahsediyor) Şimdi, özgürlük için gayretin yakalandığını ve yayıldığını; insan ilişkilerinde genel bir düzenlemenin başladığını; kralın iktidarının yerini kanunların iktidarını aldığını; rahiplerinin iktidarının yerine aklın ve vicdanın iktidarının yerleştiğini görüyorum. Şükürler olsun. Amen!”
Devrimle beraber Klasik liberal mikrop, bütün İngiliz imparatorluğuna sıçramıştı. Hindistan’da bulunan İngiliz ordusunun mensubu Tipu Sultan, Hindistan da Klasik liberal bir devrim kulübü kurmayı başarmıştı. John Locke’tan Thomas Paine’e kadar bir çok kitap okuduktan sonra bütün halka bu kitapları okuyacakları bir kütüphane kurmuştu. Ve kampanyası başarıya ulaşmıştı. Öyle ki sessizce Tipu ve liberal kültür ordusu Srirangapatna eyaletindeki İngiliz Sömürge Askerlerini ikna ederek, eyaletten çıkarmayı başarmışlardı. Sloganları çağın ruhuna uygundu: “Tiranlara nefret, özgürlüğe sevgi, tüm kral ve hükümdarlara ölüm!” İngiliz hükümet başkanı Pitt bu duruma çok sinirlenmişti. Hindistan Sömürge Valisinin askerleri eyalete çok kısa sürede girerek, Sultan Tipu’nun bütün liberal klasik kitaplarını yakmayı başarmıştı. Böylece, sağduyu sahibi zannettiğimiz Büyük İngiliz Muhafazakar hükümeti tarihte eşi ve benzeri olmadığını zannettiğimiz Moğol istilalarını hatırlatan bir kütüphane yakma olayına da imza atmıştı. Bu barbarca hareket Edmund Burke’ün taraf olduğu Pitt hükümetinden geliyordu. Paine’nin Burke’nin lafından alıntı yaparak alaya aldığı gibi “Fransa’nın anarşist ve ateist devriminden değil!”.
Devrim zamanı, İngiliz serbest ticaretçi bir sabun tüccarı yanına Danimarkalı tercüman-maceraperest Jorgan Jorgensen’i alarak İzlanda’ya gitti. Çünkü o günlerde İzlanda, Danimarka’nın sömürgesiydi. Danimarka hükümetinin atadığı İzlanda Valisi; tüccarın İzlanda sahillerine sabun satmasını yasakladı. Üstüne hem sabun tüccarını ülkeden kovmaya kalktı hemde sabunlarına el koymaya kalkınca, ülkede büyük kargaşa çıktı. İzlanda halkı tüccardan yana olunca, Valiyi halk devirdi. İngiliz tüccar işinin başına ve ülkesine döndü. Maceraperest ve botanikçi olan Jorgensen İzlanda’da kalarak ülkenin başına geçti. Ve bir Klasik liberalin yapacağı ilk şeyi yaptı ve yeni bir liberal anayasa hazırladı. Monarşiyi bitirdiğini ilan etti. Hükümetin gücünü sınırladı. Parlamentoyu açtı. Ticareti serbest bıraktı. Zengin veya fakir, güçlü yada güçsüz herkesin kanun önünde eşit olduğunu söyledikten sonra bütün erkeklere oy hakkı tanıdı. 2 ay sonra ülkeyi terk etti. Avusturya’daki Tasmanya adasına botanik araştırmalarına geri döndü. Tabi ki İngiliz hükümeti sömürgelerine bir başkasını daha kattı yani İzlanda’yı ele geçirerek kuzey denizine hakim oldu. İngiltere de Charles James Fox, Pitt Hükümetine yalvarıyordu: “İngiliz devletinin özgürlüğü, sömürge halklarının köleliği ile sağlanamaz.” Ama dinleyen nerde?
Bununla beraber İrlanda’da dini ayrılıkçılara inat, Klasik liberal olan stajyer avukat WOLFE TONE, kendisi Protestan olmakla beraber Katolik komitesi başkanı olarak, Fransız Devrimini destekleyen bir açıklamada bulundu. Belfast’ta 6000 kişilik bir gösteri düzenlediler. İngiliz toprak sahiplerine, İrlandalı Protestan yurttaşları destekleyen ve Katolikleri ikinci sınıf vatandaş sayan hükümete karşı köylülerin, esnafın, devletle iş yapmayan işadamlarının ve dini özgürlükçülerin işbirliğiyle TONE, İngiliz emperyalizmini ülkeden çıkarmaya çalışacak ve Protestan-Katolik ayrılıkçıları birleştirecek kuvvetli bir liberal cumhuriyet peşindeydi.
Bunun için yapılması gereken tek şey: İNSAN VE YURTAŞLIK HAKLARI BİLDİRGESİNİ kabul eden 1789 Fransa’sına gidip 20 filo istemek ve ulusal kurtuluş savaşını başlatmaktı. İrlanda’daki Tone’un derneğine üye sayısı 120 bine ulaşmıştı. Fransa’dan gelecek filo ile beraber İngiliz emperyalizmini ülkeden kovacaklardı. Fakat Fransa devrim komitesi Tone’u tam 3 ay oyaladıktan sonra sadece 1 filo gönderdi gene de İrlanda halkı Fransa’nın bu dostane yardımını hiç unutmayacaktı. Tone açık açık şöyle diyordu: “Yerel halkın tüm toprakları ellerinden alındı. En koyu sefalet içinde yaşamaya mahkum edildiler. Ekmeğin tadını neredeyse unuttular. Ahır gibi evlerde yaşıyorlar ve İngilizler için durmaksızın çalışıyorlar....Fakat herşeye rağmen özgürlüğümüzü elde etmek zorundayız.” Fakat emperyal İngilizler, Tone’u dinlemeyecek ve tam 50 yıl içinde İrlanda büyük kıtlığa mahkum olacaktı. Ülkenin 3’te 2’si açlıktan ölecekti. Buna rağmen Tone, bu kötü günlerde Katolik köylüler ile zengin Protestan şehirlileri biraraya getirebildi. Serbest ticareti uygulayarak İrlanda’nın yetiştireceği malları hem ABD’ye hemde Fransa’ya satacaklarını bunun içinde gümrük duvarlarını yıkacağını söylüyordu. Bu duruma sinirlenen Pitt hükümeti, Haçın ve tacın yeni hamisi Burke’ün kışkırtmalarıyla İrlanda’ya çıkartma yaptı. Ülkede terörü destekleyerek, Protestanlara Oregon(İngiliz Haneden soyu) derneğini kurdurdu ve ülkede onarılamayacak bir bölünme yarattı. Tone yanlısı köylüleri ve köyleri cayır cayır içinde çoluk-çocuk, kadın dinlemeden yaktılar. Bir çok İrlandalı entelektüel, pasifist ve liberali idam ettiler. Tone intihara kalkıştıysa da İngiliz ordusu onu buldu ve vahşice canına kıydılar.
Bu vakitte Fox ve yandaşları her vakit İrlanda ulusal kurtuluş cephesini desteklediler. Radikal-Liberal ünlü kimyacı ve siyaset felsefeci Joseph Priestley’nin evini ve kitaplarını cayır cayır yaktılar. Condercot’u ilerlemeci klasik liberal kitabını bitirdikten sonra Jakobenler saklandığı yerden bulup çıkartılar ve öldürdüler. Thomas Hardy’nin eşi ve çocuklarını sokaklarda sürüyerek öldürdüler. Paine’nin bütün kitaplarını yaktılar ve yasakladılar. Sonunda onu ülkeden kovdular. Din adamı Richard Price bilinmeyen bir nedenle öldü. Şair Blake’in kitapları ve çizimleri yasaklandı. İngiliz vatandaşlığından çıkardılar. Thomas Jefforson, o yıllarda susturuldu. ABD’de kızağa çekildi ve topraklarına borç içinde döndü. Bir tek Fox o da soyla krala bağlı olduğundan serbestti. Ve Dünyaya esas terörün krallıkla yöneltilen bu ülkelerde olduğunu ve Avrupa Krallıklarında düşünce özgürlüğüne tahammülün kalmadığını anlattı. Ama hala Fox, haklılığın inadıyla sesi gür ve coşkusu ilk günkü gibiydi. Velhasıl duyuracağı kulaklar cılız ve yürekler katıydı. Avrupa Krallıkları halk egemenliğini ve özgürlüğü ağzına alan herşeyi ve herkesi susturuyordu. Ya içeri tıkıyor, ya mülkünü zorla elinden alıyor ya ülkeden kovuyor yada öldürüyordu. Bu baskıya dayanacak ne parası ne de bu kadar eğitimli adamı olan Radikal-Liberaller sonuçta yavaş yavaş sindiler veya eridiler. Sonuçta bir kuşak kaybeden Klasik liberalizmin sol kanadı tarih sayfalarında unutuldu. Böylece devrim düşmanı olan Klasik liberaller ayakta kaldı. Onlarda Edmund Burke’ün izinden gittiler. Ve Muhafazakar fikrine veya partisine katılarak sağa çark ettiler.
Sonra Kıta Avrupa’sında 1848’lerde Fransa’da Charles Comte, Dunoyer, Bastiat ve öğrencisi Gustave de Molinari tekrar Klasik liberal geleneğin sol kanadını dirilttiler. ABD’de Henry David Thoreu, Lysander Spooner ve Benjamin Tucker tekrar doğal haklar teorisine dayanan bireyci ve akılcı sistemi tekrar canlandırdılar. Almanya’da bireyciliğin üstadı Max Stirner; Adam Smith ve Say’in iktisat kitaplarını Almanca’ya ilk kez çevirerek Alman ve Avusturya vatandaşlarını liberal iktisat ile tanıştırdı. Sonuçta Carl Menger ve Mises geleneğinin doğmasına yol açtı. İngiltere’de 1838 yılında tükenmiş olarak görülen radikal-liberalizm tekrar Richard Cobden ile sahnede parladı. Bir anda Fox’un bıraktığı yerden bayrağı tekrar devraldı. Tory ve Burkeci Robert Peel’in hükümetini tam 5 yıl boyunca sıkıştırdı ve muhalefet etti. Bütün yasaklamalara ve engellemelere karşı çıktı. İngiltere de adları aşınmaya başlayan Radikaller böylece Manchester Liberalleri olarak adlandırılmaya başladılar. Cobden, siyasi atası Fox gibi asla iktidara gelmeyi düşünmedi. Bütün mevkileri elinin tersiyle itti. Hiçbir hükümette yer almadı. Sürekli muhalefet geleneğini sürdürdü. Halkın adamı oldu. İflah olmaz bir serbest ticaretçiydi.
Bugün Klasik Liberalizmde gelinen nokta bambaşkadır. Sağ kanat, liberal dünyaya hakimdir. Sondan bir önceki kuşaktan olan ve en etkin klasik liberal olarak görülen, Hayek. Bu geleneğin devamını sağlayacak olan büyük teoriler ve girişimlerde bulundu. Liberal geleneğin devrim ile bağını mutlak olarak koparmaya çalışmıştır. Klasik liberalizmi bilinçli insan eylemi olan sürekli devrimci ilkeden, içinden insan faktörünü çıkaran evrimci “kendiliğinden düzen” gibi bir akıntıya bırakmıştır. İnsan bilinciyle oluşabilecek kurumları reddederek, geleneğin bozulmuş ve eğri kurumlarını klasik liberalizmin kurumları olarak sundu. Doğal hak ve özgürlük kurumlarını elinin tersiyle itti. Sınırlı devlet, din ve askerlik gibi kurumları zorbacı olmalarına rağmen liberal dünyanın içine soktu. Kurucu aklı mahkum ederek Klasik Liberalizmin eleştirel aklını da liberal dünyadan çıkardı. Böylece Edmund Burke’ün giriştiği bu olaya Hayek, teori ve tarihte koyarak liberal entelektüel dünyada hakim kıldı. Hayek, liberal dünyayı Kıta Avrupa rasyonalizmi ve Anglo-Sakson sağduyusu gibi iki yapay bir bölünmeye tabi kıldı. Ve işin doğrusu olarak Anglo-Sakson Liberalizmin doğru olduğunu ispat etmeye çalıştığı bu yolda başarı da sağladı.
Ama unutulmasın ki; tarih yoluna devam eder, iktisat feshedilemez ve teoriler pratiğe uygulanabilir olduğu sürece –Ki bu böyle- klasik liberal sol dünya, kendini entelektüel olarak her zaman çevik ve genç tutacaktır. Onun doğası gereği bu böyledir. O, eleştirel aklı önyargıya, seküler dünyayı din ile devlet birliğine, ekonomiyi siyasete, düzeni kaosa, sürekli devrimi kendiliğinden düzene, mübadeleyi mücadeleye, hoşgörüyü baskıya, bireyi topluma, tercihi zorlamaya, reformları hantal kurumlara, sağlığı hastalığa, özgürlüğü köleliğe, adaleti menfaat rejimine, mülkiyeti hırsızlığa, bolluğu kıtlığa, zenginliği yoksulluğa ve serbestliği yasaklamaya her zaman yeğ tutar ve tutacaktır.
Sonuç olarak her zaman bir anarşiste şu soru sorulur? Bireyci misiniz yoksa Toplumsalcı mı? Bu bir anarşisttin reddetmeye kalsa bile cevaplamaya çalışacağı bir sorudur. Sıfatsız bir anarşizm yaratmaya kim kalktıysa işin sonunda ya bireyciliği ya da toplumsalcılığı seçmek zorunda kalmıştır. Açıkçası bir anarşist istemeden de olsa, ya bireyciliği yada toplumsalcılığı seçmeye zorunludur. Kısaca Klasik liberalizmde de durum aynıdır. Sıfatsız bir klasik liberalizm yoktur. Klasik liberalizm ya sağdır yada soldur. Eğer bir liberalseniz şimdi soruyorum SOL musunuz yoksa Sağ mı? Cevap sizindir?
"Bugün, eski liberal ilkeler,tam bir yeniden incelemeye tabi tutulmalıdır. Bilim, son yüzyılda tamamen dönüşmüştür ve liberal öğretinin genel sosyolojik ve iktisadi temelleri, bugün yeniden atılmalıdır. Pek çok sorun hakkında liberalizm, sonuna kadar düşünmedi. TOPLANMASI GEREKEN GEVŞEK İPLER VAR..” LUDWİNG V. MİSES, Sosyalizm, s.515.
İngiliz ordusunun bir subayı olan Richard Overton; 1600 yılında “Tiranlara Karşı Özgürlük” adlı broşüründe John Locke’tan tam 99 yıl önce şöyle diyordu: “Dünyadaki herkes başkaları tarafından ihlal edilemeyen ve zorla ele geçirilemeyen doğal bireysel hak ve özgürlükler verilmiştir. Herkes, kendisine ait hak ve özgürlüklere sahiptir ve hiçbir kişi, doğal ilkelere saldırmaksızın ve bu ilkeler ile insanlar arasındaki eşitlik ve adaletle ilgili kurallar açıkça ihlal edilmeksizin, bu hak ve özgürlüklerden mahrum bırakılamaz: hiçbir kişi benim hak ve özgürlüklerim üzerinde bir yetkiye sahip değildir. Bende başkalarının hak ve özgürlükleri üzerinde bir yetkiye sahip değilim; bir birey olarak kendime ait olan hak ve özgürlükler üzerinde selahiyete(Alıp verme yetkisine) sahibim ve sahip olduğum mülkiyetten başkasını kayda geçiremem; eğer daha ötesine cüret edersem üzerlerinde hiçbir hakka sahip olmadığım diğer kişilerinin hak ve özgürlüklerine tecavüz eden bir kişi olurum....her insan doğası gereği kendi doğal koşullarında ve alanında bir kral, bir rahip ve bir peygamberdir. Bu nedenle doğal hak ve özgürlüklerinden onun rızası olmaksızın, yetki devri olmaksızın hiçbir kimse pay alamaz.”
Liberalizm için söylenecek söz basittir. Liberalizm tartışmasız bir başarısızlık tarihidir. Ne bir saf liberal parti, herhangi bir ülkede tek başına iktidar olabilecek bir seçim kazanabilmiştir, ne de en azından liberal ekonomik programını eksiksiz bir şekilde yürürlüğe koyabilmiştir. Evet dostlar, liberalizm dünya tarihi için ezeli(Dünden bugüne) mağluptur. Ama ebedi(bugünden geleceğe) mağlup değildir. Dikkat!
Önceki hafta Özlem Albayrak ve Mustafa Akyol'un tartışması ve öncesinde İhsan Eliaçık'ın ideolojiye kutsiyet giydiren açıklamalarıyla zihnime yerleşen sorulara cevaplar arayacağım. Özlem Hanım'ın sorusuyla başlayalım. Liberal Müslüman olur mu?
Atatürk öldü. Onu biz öldürdük. Mustafa Kemal’den bahsetmiyorum. Yıllarca ülke üzerinde hakimiyet iddia etmiş insanların, kendilerine hak vermiş olduğuna inandıkları heykeller dizisinden bahsediyorum. Adını Kemalizm koyduk. Sonra onu öldürdük. Bugün Kemalizm, varlığını facebook profil fotoğraflarında ve taksilerde sürdürmektedir. Çok eğlenceli olmadı. Yani Kemalizm o kadar da büyük bir şey değilmiş. Ben yok olan uygarlıklardan, kültürlerden, ideolojilerden filan çok keyif alırım, Kemalizm yok olurken eğlenmeye fırsat bulamadım. Bir sıkımlık canı varmış. Artık, ülkenin çok uzun zamandır namlu ucunda yaşaması yüzünden konuşmayı sürekli ertelediği gerçek konular konuşulmaya başlanacak.
Linç, bir kavram olarak sorgusuz ve yargısız cezalandırmayı karşılar. Bunun dışında ise onu iyi tanımlamamız gerek. 18. yüzyılda Amerika’dan ithal ettiğimiz bu kavram bugün Türkiye’de toplumun tüm kurumları tarafından besleniyor. Kanunsuzluğun, gayri medeniliğin, vahşetin önemli göstergesi olan linç, gündelik yaşam pratiklerimizde de bir numaralı hobimiz.
Uzun zaman sonra fark ettim ki, LDP hakkında bir şeyler yazmayı planlamak beni eskisi gibi heyecanlandırmıyor. Yıllar önce Besim Tibuk boy göstererek bize liberalizmin incilerini anlatacak diye dakikalarca TV karşısında bekler, gece geç saatlere kadar sohbetinden feyz almaya çalışırdım, aslında çalışırdık diyelim. Yirmili yaşların başında hiç aklımızda olmayan ama düşündüğümüzde mantığımızın da aldığı çok etkilendiğimiz projeleri orta yaşlı ilginç bir adam artarda sıralıyor, o zamanki hevesimizle bizler de heyecana kapılıyorduk. İşte tam da o zaman Türkiye’nin kurtulacağı proje ve kurtaracak kahramanı karşımızda duruyordu.
Adım başı "revolução!" ("devrim!") çağrısı yapan veya "capitalismo"ya küfreden graffiti, afiş, vs. ile dolu bir şehirde yaşamak hoşunuza giderse, Porto (Portekiz) size göre. Portekiz, çıkardığı 
en güçlü siyasal figürün (Avrupa Komisyonu Başkanı José Manuel Barroso) eski bir Maoist olduğu bir ülke. Sosyalist fikirler, röportajda da okuyacağınız gibi, Portekiz'de hâlâ revaçta. Ricardo Campelo de Magalhaes ise ülkesindeki hakim düşüncenin nefret ettiği bir şeye inanıyor: devlet, piyasadan elini çekmeli. Ricardo, kravatında Mises ailesinin armasını taşıyacak kadar Avusturya İktisat Okulu hayranı. Sıkı bir Avusturyen olarak bu iktisat ekolünün fikirlerini Portekiz'de yaymak için çaba veriyor. Beş ay önce buluştuğumuzda Banco Best'te çalışıyordu, artık Fincor'da kariyerine devam ediyor. Buluştuğumuzda Portekiz ise krizdeydi, hâlâ krizde. Ve çözüm birçok için hâlâ sosyalizmde. -Ekin Can Genç
Freedom of expression is one of the most important issues of today’s world politics. The tendency in many democracies is towards a more liberal society in terms of freedom of expression. Even in Arab world, which experienced uprisings against tyrannical leaders, the demand of a free society is more visible now than before.
